Cari oran, bir işletmenin kısa vadeli borçlarını kısa vadeli varlıklarıyla ödeyip ödeyemeyeceğini gösteren en temel likidite oranıdır. Kredi başvurularında, tedarikçi değerlendirmelerinde ve yatırım analizlerinde ilk bakılan göstergelerden biridir. Peki cari oran kaç olmalı? Kısa cevap: sektöre ve işletmenin iş modeline göre değişir.
Cari Oran Nasıl Hesaplanır?
Cari Oran = Dönen Varlıklar ÷ Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Tekdüzen Hesap Planı'na göre dönen varlıklar 1 ile başlayan hesap grubunu (hazır değerler, ticari alacaklar, stoklar vb.), kısa vadeli yabancı kaynaklar ise 3 ile başlayan hesap grubunu (banka kredileri, ticari borçlar, ödenecek vergiler vb.) kapsar.
Örnek
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Hazır değerler | 400.000 TL |
| Ticari alacaklar | 900.000 TL |
| Stoklar | 1.100.000 TL |
| Dönen varlıklar | 2.400.000 TL |
| Kısa vadeli yabancı kaynaklar | 1.500.000 TL |
Cari oran = 2.400.000 ÷ 1.500.000 = 1,60
Bu, işletmenin her 1 TL'lik kısa vadeli borcuna karşılık 1,60 TL dönen varlığı olduğu anlamına gelir.
Genel Kural: 1,5 – 2 Arası
Finansal analiz literatüründe sık kullanılan genel kural, cari oranın 1,5 ile 2 arasında olmasının sağlıklı kabul edildiğidir:
- 1'in altı: Dönen varlıklar kısa vadeli borçları karşılamaya yetmiyor; likidite riski var.
- 1 – 1,5 arası: Sınırda; nakit akışının dikkatle yönetilmesi gerekir.
- 1,5 – 2 arası: Çoğu sektör için dengeli kabul edilir.
- 2'nin çok üzeri: Likidite güçlü görünür, ancak atıl nakit, tahsil edilemeyen alacaklar veya yavaş dönen stoklar anlamına gelebilir.
Ancak bu kural bir başlangıç noktasıdır, kesin bir ölçüt değildir.
Sektörel Farklılıklar
İş modeli, ideal cari oranı doğrudan etkiler. Aşağıdaki tablo genel eğilimleri gösterir:
| Sektör | Genel eğilim | Neden |
|---|---|---|
| Perakende ve market zincirleri | Düşük (1'in altı olabilir) | Peşin/kartlı satış yapılır, stok hızlı döner, tedarikçilere vadeli ödenir |
| İmalat | Orta (genellikle 1,2 – 2) | Hammadde ve mamul stoku ile vadeli satışlar dönen varlıkları büyütür |
| İnşaat ve gayrimenkul | Yüksek | Satılmayı bekleyen konut stokları ve devam eden projeler dönen varlıklarda izlenir |
| Toptan ticaret | Orta – yüksek | Yüksek stok ve vadeli alacak yapısı |
| Hizmet ve yazılım | Değişken | Stok yoktur; oran büyük ölçüde nakit ve alacaklara bağlıdır |
Bir perakendecinin 0,9 cari oranı normal bir işleyişin sonucu olabilirken, aynı oran bir imalat şirketinde ciddi bir uyarı işaretidir. Bu nedenle bir şirketin cari oranını mutlaka kendi sektörünün ortalamasıyla karşılaştırın. Türkiye'de sektör ortalamaları için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın yayımladığı Sektör Bilançoları İstatistikleri iyi bir kaynaktır.
Cari Oranı Tamamlayan Oranlar
Cari oran, dönen varlıkların kalitesini göstermez. Bu nedenle şu oranlarla birlikte değerlendirilmelidir:
- Asit-test (likidite) oranı = (Dönen Varlıklar − Stoklar) ÷ Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar. Stokların hemen paraya çevrilemeyeceği varsayımıyla daha temkinli bir ölçü sunar. Örneğimizde: (2.400.000 − 1.100.000) ÷ 1.500.000 = 0,87.
- Nakit oranı = Hazır Değerler ÷ Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar. Örneğimizde: 400.000 ÷ 1.500.000 = 0,27.
- Alacak ve stok devir hızları: Alacakların ne kadar sürede tahsil edildiği ve stokların ne kadar sürede satıldığı, cari oranın gerçekçiliğini gösterir.
Örnekteki işletmenin cari oranı 1,60 ile sağlıklı görünse de asit-test oranının 0,87 olması, likiditenin büyük ölçüde stoklara bağlı olduğunu gösterir.
Cari Oran Nasıl İyileştirilir?
- Kısa vadeli banka kredilerini uzun vadeli finansmanla yeniden yapılandırmak,
- Alacak tahsil sürelerini kısaltmak ve vadesi geçmiş alacakları takip etmek,
- Yavaş dönen veya atıl stokları azaltmak,
- Özkaynakları güçlendirmek (sermaye artırımı, kârın dağıtılmayıp işletmede bırakılması).
Sonuç
Cari oran için tek bir "doğru" rakam yoktur. 1,5 – 2 aralığı genel bir referanstır; asıl değerlendirme sektör ortalamaları, dönemler arası eğilim ve asit-test gibi tamamlayıcı oranlarla birlikte yapılmalıdır. Sağlıklı bir likidite analizi, rakamın kendisinden çok arkasındaki varlıkların kalitesine odaklanır.